Bulutlu ve Yağmurlu Havalarda Sinyal Tespiti

Ailenizle birlikte televizyon karşısına geçmiş güzel bir film izliyorsunuz. Dışarıda yavaş yavaş gökyüzü kararıyor ve bulutlar toplanıyor. Camınıza düşen ilk yağmur damlasıyla birlikte, o zamana kadar kusursuz HD kalitesinde olan televizyon yayınınız aniden karelenmeye, takılmaya başlıyor. Biraz daha hızlanan sağanak veya kar yağışıyla birlikte görüntü tamamen gidip yerini meşhur "Sinyal Yok" yazısına bırakıyor. Bu sinir bozucu senaryo, İstanbul uydu servisi uzmanlarımız için en tanıdık kış aylarının şikayet konusudur. Peki ama neden 36.000 kilometre yukarıdaki koca bir uydu, basit bir su damlasına yenik düşüyor?

"Rain Fade" (Yağmur Zayıflaması) Faktörü ve Fiziği

Türkiye'de evlerde standart olarak kullanılan çanak antenler, uydulardan "Ku-Bant" (10.7 GHz - 12.75 GHz arası) frekans aralığındaki mikrodalga sinyallerini alır. Bu frekanslardaki radyo dalgalarının dalga boyu santimetre seviyesindedir. Gökyüzünde oluşan yoğun, siyah yağmur bulutlarının içindeki veya şiddetli sağanak şeklinde yeryüzüne düşen kalın yağmur damlalarının boyutu, bu sinyallerin dalga boyuna çok yakındır.

Uydudan yola çıkan sinyal ışınları, yağmur damlasına çarptığında tıpkı bir süngerin suyu emmesi gibi enerjisini damlaya bırakır (Absorpsiyon) ve etrafa saçılır (Saçılma). Bu fiziksel ve meteorolojik fenomene telekomünikasyon dilinde Rain Fade (Yağmur Zayıflaması) adı verilir. Ne kadar yoğun kar tanesi, buzlanma veya iri yağmur damlası varsa, çanağınıza ulaşabilen sinyal o kadar cılız kalır. Ancak "fizik kuralı bu, yapacak bir şey yok" demek teknik anlamda doğru değildir; çünkü kaliteli bir sistem Rain Fade'i hissetmemelidir.

Hata #1: Yanlış (Çok Küçük) Çanak Çapı Seçimi

Sinyal bulutlar arasında zayıflayarak size ulaştığında, geriye kalan o azıcık sinyali toplayacak kocaman bir "kepçeye" - yani çanak antene - ihtiyacınız vardır. Maliyetleri düşürmek veya balkonda yer kaplamaması için kullanılan 60 cm veya daha küçük oval (çıkma) çanaklar, güneşli havalarda ucu ucuna sinyal yetirir. Ancak hava bozduğu anda "marj payı" olmadığı için yayın anında gider. Türkiye için Türksat 4A uydusu üzerinden problemsiz kış ayları geçirmek istiyorsanız, sağlam bir sac veya alüminyum gövdeden üretilmiş, en az 90 santimetre (veya üzeri) parabol/ofset çanak anten kullanmanız şiddetle tavsiye edilir.

Hata #2: İzolasyon Eksiklikleri ve Su Alan Parçalar

Bazen çanağınız yeterince büyüktür ve çok profesyonel ayarlanmıştır; ancak yağmur çiselediği saniyede sistem elektriği keser. Bu fiziksel zayıflamadan ziyade, suyun verdiği donanımsal direkt zarardır:

• Plastiği Çürümüş LNB Kırıkları

  Uç kısımdaki LNB denilen parçanın odak noktası ince bir plastik kapakla muhafaza edilir. Yazın kavurucu güneşi bu plastiği yakarak gevretir. İlk sonbahar yağmurunda bu kapak çatlar, içine bir çay kaşığı kadar su girer. Bu su içerdeki elektronik devre kartına (PCB) temas ederek sistemi kısa devreye düşürür. Kaliteli LNB kullanımıyla (su almaz izolasyonlu) bu sıkıntı aşılır. Konuyla ilgili detaylı makalemiz olan LNB Arızası Rehberini tavsiye ederiz.

• İzole Edilmemiş Oksidik Bağlantılar

  Kablo ucuna takılan ve LNB'ye vidalanan o küçük metal uçlara "F-Konnektör" denir. Genellikle amatör montajlarda bu konektör metali öylesine takılır bırakılır. Suyun en çok sevdiği yer burasıdır. Buradan giren ince sızıntı kablo iç astarından yavaş yavaş televizyonunuza kadar akar. Hem anten kablonuzu içten paslandırıp "Yeşilimsileştirir" hem de uyduyu yakar. Oysa bağlantıdan sonra oraya contalı özel aparatlar takılmalı veya kauçuk sıvı conta/su geçirmez elektrik bandı sarılmalıdır.

Hata #3: Gevşek Montajın Rüzgarla Sınavı

Şiddetli yağmura çoğu zaman rüzgar da eşlik eder. Çanak anteniniz balkona veya çatıya çok sağlam çelik veya kimyasal dübellerle sabitlenmemişse (sadece 1-2 çiviyle oturtulmuşsa) rüzgarın o geniş sac yüzeyine vurmasıyla çanak milimetrik olarak esneyecektir. Odak noktası kaydığı için sinyal uydudan koptuğu an televizyona ulaşamaz. Kaliteli bir çanak, arkadan gelen fırtınaya rağmen sapa sağlam durandır.